Tuesday, November 10, 2026

शिक्षा

 के तपाईंलाई थाहा छ? आज तपाईं-हामीले परमेश्वरको वचन पढ्न र लेख्ने अवसर पाउनुको पछाडि १६औँ शताब्दीमा युरोपमा सुरु भएको एउटा ऐतिहासिक प्रोटेस्टेन्ट सुधार आन्दोलनको (protestant reformation) ठूलो योगदान छ। करिब ५०० वर्षअघि युरोपमा माछा मार्ने माझी, भेडा चराउने गोठाला वा काठको काम गर्ने सिकर्मीका छोराछोरीले विद्यालय गएर पढ्ने अवसर पाउँदैनथे। त्यसबेला शिक्षा मुख्यतः ल्याटिन भाषामा दिइन्थ्यो। विशेषगरी चर्चमा सेवा गर्न चाहने व्यक्तिहरूले मात्र यस्तो शिक्षा पाउँथे। जसरी नेपालमा पनि सन् १९५० वा त्यो भन्दा अगाडी केवल राजा र राणाहरूको निम्ति मात्र शिक्षाको पहुच थियो। त्यस पछि पनि शिक्षा संस्कृत भाषामा सिमित थियो।

 प्रोटेस्टेन्ट सुधारले शिक्षालाई सीमित उच्च वर्गको पहुँचबाट निकालेर सर्वसाधारण मानिसहरू सम्म पुर्‍यायो। किन? किनभने बाइबलले अज्ञानता र छलकपटलाई शैतानको राज्यसँग जोडेर देखाउँछ (प्रकाश २०)। तर परमेश्वर सबै मानिसले उद्धार पाऊन् र सत्यको ज्ञानमा आऊन् भन्ने चाहनुहुन्छ (१ तिमोथी २:४)। युरोपको समाजमा सुधार ल्याउने उद्देश्यले मार्टिन लुथरले उच्च वर्गलाई मात्रै शिक्षित बनाउने सोचलाई चुनौती दिए। सन् १५२० मा उनले जर्मनीका ख्रीष्टियन शासक तथा उच्च वर्गलाई एउटा पत्र लेखे। त्यस पत्रमा उनले बाइबलको शिक्षालाई स्पष्ट पारे। बाइबलअनुसार, परमेश्वरका प्रत्येक सन्तान, चाहे उसको जात, वर्ग, रङ वा लिङ्ग जे भए पनि, राजकीय पूजाहारी हो (१ पत्रुस २:९)। लुथरले यस शिक्षालाई “सबै विश्वासीहरूको पूजाहारीपन” (Priesthood of All Believers) भने। हरेक पूजाहारीले परमेश्वरलाई चिन्नुपर्छ। त्यसका लागि परमेश्वरको वचन अध्ययन गर्नुपर्छ। परमेश्वरको वचन अध्ययन गर्न मानिसले आफ्नै भाषामा बाइबल पढ्न पाउनुपर्छ। त्यसैले लुथर आफैँले बाइबललाई जर्मन भाषामा अनुवाद गरे। तर समस्या अर्को थियो। जर्मनी मै विभिन्न स्थानीय भाषा बोल्ने सर्वसाधारण मानिसहरू पढ्न जान्दैनथे। उनीहरूलाई आफ्नै भाषा पढ्न र लेख्न सिकाउन विद्यालय आवश्यक थियो। विद्यालय कसले बनाउने र त्यसको खर्च कसले बेहोर्ने? सन् १५२४ मा लुथरले जर्मनीका विभिन्न सहरका नगरप्रमुख तथा नगर परिषद्का सदस्यहरूलाई एउटा पत्र लेखे। भजनसंग्रह ७८ लगायतका बाइबलका वचनहरूलाई आधार बनाएर उनले विद्यालय स्थापना गर्ने र सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी नगर परिषद्को पनि हो भन्ने तर्क प्रस्तुत गरे। परमेश्वरलाई हाम्रो “पिता” भन्नुको अर्थ मानिस केवल पशुजस्तै बाँच्ने प्राणी होइन भन्ने पनि हो। जसरी परमेश्वरले आफ्ना सन्तानको हेरचाह र शिक्षा दिनुहुन्छ, त्यसरी नै मानिसले पनि आफ्ना छोराछोरीको पालनपोषण गर्नुका साथै उनीहरूलाई शिक्षा दिनुपर्छ।

सन् १५३० सम्म आइपुग्दा लुथरले आमाबुबाहरू पनि शिक्षाको विकासमा एउटा बाधक बनेको महसुस गरे। उनीहरूलाई आफ्ना छोराछोरी विद्यालय किन पठाउनुपर्छ भन्ने कुरा बुझ्न गाह्रो भइरहेको थियो। किनभने उनीहरूका विचारमा छोराछोरीले जीवनभर गाईवस्तु दुहुने, दाउरा काट्ने वा साना बालबालिकाको हेरचाह गर्ने काम नै गर्ने हुन् भन्ने थियो। त्यसैले विद्यालय जानु किन आवश्यक छ भन्ने उनीहरूलाई लाग्दथ्यो। त्यसकारण लुथरले आमाबुबाहरूलाई आफ्ना छोराछोरी विद्यालय पठाउन र पढाइ पूरा नगर्दासम्म विद्यालयमै राख्न आग्रह गरे। उनको आग्रहको एउटै आधार भनेको परमेश्वरको वचन थियो। गरिब किसानहरू आफ्ना छोराछोरीलाई विद्यालय पठाउनुको सट्टा परिवारको थोरै आम्दानी बढाउन काममा लगाउन चाहन्थे। तर लुथरले उनीहरूलाई परमेश्वरको वचनमाथि भरोसा राख्न र त्यसअनुसार चल्न आग्रह गरे। पहिले परमेश्वरको राज्य र उहाँको धार्मिकता खोज्नुपर्छ (मत्ती ६:३१–३३)। लुथरको विश्वास थियो कि परमेश्वरको यही मार्गले उनीहरूको आर्थिक जीवनमा पनि सुधार ल्याउनेछ। के लुथरको यो प्रयास सफल भयो? सन् १६०० सम्म आइपुग्दा जर्मनीका कम्तीमा ३०० सहर तथा बस्तीहरूमा विद्यालय स्थापना भइसकेका थिए। यी विद्यालयहरू यति प्रभावकारी थिए कि सन् १५३७ मै रोमन क्याथोलिक धर्मशास्त्री तथा लुथरका राजनीतिक विरोधी जोन ज्विकले समेत एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा स्वीकार गरेका थिए। उनले भनेका थिए, “यदि म फेरि बालक भएको भए, लुथरको शिक्षालाई पछ्याउने विद्यालयमै पढ्न जान्थेँ।” यी विद्यालयहरूले राम्रो शिक्षा दिनुको एउटा कारण थियो। तिनीहरू पैसा कमाउने उद्देश्यले स्थापना गरिएका थिएनन्। बरु, प्रत्येक बालबालिकाले परमेश्वरको राज्य खोज्न सकून् भन्ने उद्देश्यले स्थापना गरिएका थिए। निरक्षर सर्वसाधारणलाई शिक्षा दिनुपर्छ भन्ने सोच परमेश्वरकै योजना थियो। परमेश्वरले मिश्रको दासत्वबाट छुटकारा पाएका हिब्रू मानिसहरूलाई लिखित रूपमा दस आज्ञा दिनुभयो। ती मानिसहरू गोठाला र इँटा बनाउने कामदार थिए। उनीहरू पढेर भन्दा सुनेर कुरा सिक्ने गर्थे। अर्थात्, उनीहरूको सिकाइ मुख्यतः मौखिक परम्परामा आधारित थियो। परमेश्वर उनीहरूलाई एउटा महान् राष्ट्रका रूपमा विकास गर्न चाहनुहुन्थ्यो। त्यसैले उहाँले उनीहरूलाई आफ्नो लिखित वचन पढ्न, लेख्न, त्यसबारे मनन गर्न र अरूलाई सिकाउन आवश्यक ठान्नुभयो। जब सर्वसाधारण मानिसले आफ्नै भाषा पढ्न र लेख्न मिल्ने साहित्यिक भाषाका रूपमा विकास हुन्छ, तब त्यस भाषामा पुस्तक छाप्न र प्रकाशन गर्न सम्भव हुन्छ। यसले आम मानिससम्म ज्ञान पुर्‍याउने ठूलो माध्यमको विकास गर्छ। सर्वसाधारणले बोल्ने भाषालाई नै शिक्षा, साहित्य र कानुनको भाषा बनाउनु भनेको ज्ञानलाई सबैको पहुँचमा पुर्‍याउनु हो। यही आधुनिक लोकतन्त्रको एउटा आधार हो। जनताको भाषा प्रयोग नगर्ने शासन व्यवस्थाले जनताको सरकार, जनताका लागि सरकार र जनताद्वारा सञ्चालित सरकारको वास्तविक अभ्यास गर्न सक्दैन। बाइबलले विभिन्न स्थानीय बोलीहरूलाई लिखित तथा साहित्यिक भाषाका रूपमा विकास गर्न महत्त्वपूर्ण प्रेरणा दियो। यसले मिसनरी पठाउनु अभियानलाई पनि प्रेरित गर्‍यो। फलस्वरूप, विभिन्न देश र भाषामा बाइबल अनुवाद तथा प्रकाशन गर्ने काम अघि बढ्यो।यसरी बाइबलले अघि सारेको सबैका लागि शिक्षाको अवधारणा संसारभर फैलियो।

 (Adapted and translated from Vishal Mangalwadi’s lecture on the Third Education Movement- “Education”)

Monday, November 9, 2026

चुनिएका वंश (१ पत्रूस २:९-१०)

 तर तिमीहरू त चुनिएका वंश, राजकीय पूजाहारीगिरी, पवित्र जाति, परमेश्‍वरका निजी प्रजा हौ। उहाँले तिमीहरूलाई अन्‍धकारदेखि उहाँका उदेकको ज्‍योतिमा ल्‍याउनुभयो, ताकि तिमीहरू उहाँका आश्‍चर्यपूर्ण कार्यहरूको घोषणा गर्न सक। एक पल्‍ट तिमीहरू प्रजा थिएनौ, तर अब तिमीहरू परमेश्‍वरका प्रजा भएका छौ। एक पल्‍ट तिमीहरूले कृपा पाएका थिएनौ, तर अब तिमीहरूले कृपा पाएका छौ।

विगत केही महिनादेखि हाम्रा पास्टर तथा अगुवाहरू ख्रीष्टियन राजदूत शिविरको तयारीमा निरन्तर खटिरहनुभएको छ। कहिले शिविरका लागि आवश्यक सामग्री जुटाउनुपर्ने, कहिले हामी बस्ने विद्यालयमा बिजुलीको व्यवस्था मिलाउनुपर्ने, त कहिले टेन्ट र अन्य आवश्यक कुराहरूको बन्दोबस्त गर्नुपर्ने भएको छ। यी सबै कामहरू सजिला थिएनन्, तर उहाँहरूले प्रेम, समर्पण र सेवाको भावले यसलाई पूरा गर्नुभएको छ।सायद दिनभरिका काम सकेर बेलुका विश्राम गर्दा उहाँहरूको मनमा एउटा प्रश्न उठ्ने गरेको होला, “हामीले यति धेरै मेहनत गरेर आयोजना गरेको यो शिविरबाट हाम्रा भाइबहिनीहरूले के सिक्नेछन्? उनीहरूको जीवनमा कस्ता परिवर्तन आउनेछ?” यही आशा, प्रार्थना र विश्वासका साथ उहाँहरूले गरेको लगानीले हाम्रा जीवनमा आत्मिक फल ल्याओस् भन्ने चाहनाले आज हामी सबैजना १ पत्रुस २:९-१० लाई सँगै मनन गर्नेछौं।

१.   हाम्रो पहिचान (Identity)

 

पत्रुसले यो पत्र एसिया माइनरका विभिन्न ठाउँमा छरिएर रहेका ख्रीष्टमा विश्वास गर्ने मानिसहरूलाई सम्बोधन गर्दै लेखेका थिए। पत्रको सुरुवातमै उनले पत्र पाउनेहरूलाई “निर्वासित भई छरपष्ट भएकाहरू... तर पनि परमेश्वरबाट चुनिएकाहरू” भनी सम्बोधन गरेका छन् (१ पत्रुस १:१)। यी ख्रीष्ट-विश्वासीहरू आफ्नो समाजमा अनेकौँ कठिनाइ र चुनौतीहरूको सामना गरिरहेका थिए। ख्रीष्टमाथिको विश्वासका कारण उनीहरूले रोमी समाजको दबाब, अपमान र दुःख भोग्नुपरेको थियो। एकातिर यहूदी घरानाबाट विश्वासमा आएकाहरूले सभाघर र मन्दिरबाट बाहिरिनुपरेको थियो भने अर्कोतिर रोमी पृष्ठभूमिबाट आएका युनानी ख्रीष्ट-विश्वासीहरू रोमी सतावटबाट मुक्त हुन सकिरहेका थिएनन्।

यही परिवेशमा पत्रुसले यस समूहलाई विश्वासमा उत्साहित गर्दै वास्तवमा उनीहरू को हुन् र उनीहरूले के गर्नुपर्छ भन्ने कुराको चर्चा पूरा १ पत्रुसभरि गरेका छन्। विशेषगरी २:९-१० मा उनले जोड दिएर भन्छन्, “तर तिमीहरू त चुनिएका वंश, राजकीय पूजाहारीगिरी, पवित्र जाति, परमेश्वरका निजी प्रजा हौ।” यहाँ पत्रुसले प्रयोग गरेका शब्दहरू पुरानो करारको पृष्ठभूमिबाट आएका हुन्। विशेषगरी प्रस्थान १९:५-६ मा परमेश्वरले इस्राएलीहरूलाई आफ्नो विशेष प्रजा, पूजाहारीहरूको राज्य र पवित्र जाति बनाउने प्रतिज्ञा गर्नुभएको थियो। इस्राएलीहरूलाई मिश्रको दासत्वबाट छुटकारा गराएर परमेश्वरले आफ्नो प्रजाका रूपमा स्थापित गर्नुभयो। पुरानो करारमा पनि इस्राएलीहरूको पहिचान उनीहरूको सामाजिक हैसियत, आर्थिक अवस्था वा अन्य जातिहरूसँगको तुलनामा आधारित थिएन। इस्राएलीहरू परमेश्वरले चुन्नुभएको र आफ्नो निम्ति अलग गर्नुभएको जाति थिए, ताकि उनीहरू अरूहरूको निम्ति आशिष् हुन सकून्।अब पत्रुसले ख्रीष्टमा विश्वास गर्ने “नयाँ समुदाय” को पहिचानको निम्ति त्यही पुरानो करारको शब्दहरूलाई नै प्रयोग गरेका छन्। पहिलो शताब्दीको समयमा रोमी साम्राज्यको सतावट भोगिरहेको, भर्खरै हुर्कंदै गरेको मण्डलीले आफ्नो पहिचान कसरी बुझ्ने? सम्भवतः धेरै ख्रीष्ट-विश्वासीहरू आफ्नो विश्वासको यात्रामा अन्योल, डर र निराशासँग संघर्ष गरिरहेका थिए।हामीले स्मरण गर्नुपर्छ कि पत्रुसले यो पत्र लेखिरहेका बेला रोममा सम्राट निरोले शासन गरिरहेका थिए। निरोको शासनकालमा ख्रीष्ट-विश्वासीहरूमाथि भएको कठोर सतावट भएको कुरा इतिहासमा पढ्न सकिन्छ। सन् ६४ मा रोममा भएको भीषण आगलागीले सहरलाई ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो। त्यस आगलागीको दोष निरोले ख्रीष्टियनहरूमाथि लगाएका थिए र त्यसपछि उनीहरूमाथि व्यापक तथा निर्दयी दमन सुरु भएको थियो। यही ऐतिहासिक परिवेशको नजिकको सन्दर्भमा १ पत्रुसको पत्र लेखिएको मानिन्छ। त्यसैले १ पत्रुसलाई रोमी सतावटको बीचमा संघर्ष गरिरहेका विश्वासीहरूलाई सम्बोधन गरिएको पत्रका रूपमा बुझ्नुपर्छ। विशेषगरी, पत्रुसले उनीहरूलाई उनीहरूको वास्तविक पहिचान ख्रीष्टमा नै सुरक्षित र स्थापित छ भन्ने सत्यमा दृढ गराउन खोजिरहेका छन्। यही सन्देश १ पत्रुसको मुख्य मर्म पनि हो।

भाइबहिनीहरू, अब एउटा प्रश्न आफैँलाई सोधौँ। आज हामीले आफ्नो पहिचानलाई कसरी हेरिरहेका छौँ? हामी कहाँ जन्मियौँ? कस्तो परिवारमा हुर्कियौँ? हाम्रो आर्थिक अवस्था कस्तो छ? समाजमा हाम्रो स्थान के छ? हामी कुन विद्यालय वा विश्वविद्यालयमा पढ्छौँ? यी कुराहरूले हाम्रो जीवनको बाहिरी परिचय दिन सक्छन्, तर हाम्रो वास्तविक पहिचान बताउँदैनन्।त्यसैले पत्रुसले निराशा, अपमान र सतावटको बीचमा रहेका ख्रीष्ट-विश्वासीहरूलाई २:४ मा ख्रीष्ट येशूतिर हेर्न उत्साहित गर्छन्। येशूलाई मानिसहरूले इन्कार गरे, तर परमेश्वरको दृष्टिमा उहाँ चुनिनुभएको र बहुमूल्य हुनुहुन्थ्यो। आज ख्रीष्टमा विश्वास गर्नेहरूलाई पनि उहाँले नयाँ पहिचान दिनुभएको छ। त्यसैले ख्रीष्टमा नै हाम्रो वास्तविक पहिचान झल्किन्छ।

आउनुहोस्, यसै सन्दर्भमा एकजना व्यक्तिको जीवन हेरौँ। उनले कसरी आफ्नो जीवनको वास्तविक उद्देश्य र पहिचान भेट्टाए? सन् १८३२ मा इङ्गल्यान्डको योर्कशायरस्थित बार्न्स्लीमा एक बालकको जन्म भएको थियो। सानैदेखि उनका परिवारले उनलाई परमेश्वरको सेवाप्रति उत्साहित गराउँथे। उनको नाम थियो, हडसन टेलर। १७ वर्षको उमेरमै उनले चीनमा गएर परमेश्वरको सेवा गर्ने निर्णय गरे। त्यसपछि उनले चिकित्सा अध्ययन गरे र सन् १८५३ मा २१ वर्षको उमेरमा चीनतर्फ प्रस्थान गरे। उनी सन् १८५४ मा चीनको साङ्घाई पुगे। उनको उद्देश्य चीनका मानिसहरूमाझ येशू ख्रीष्टको सुसमाचार पुर्‍याउनु थियो।

के उनको पहिचान केवल एउटा चिकित्सक हुनुमा सीमित थियो? के उनको पहिचान उनको पारिवारिक पृष्ठभूमि वा उनी कुन देशका नागरिक थिए भन्ने कुराले मात्र निर्धारण गरेको थियो? पक्कै पनि थिएन! उनले आफ्नो जीवन ख्रीष्टको सेवाका लागि समर्पण गरे। ख्रीष्टको सेवक हुनु नै उनको जीवनको मुख्य पहिचान बन्यो। उनले चीनको भित्री भूभागसम्म सुसमाचार पुर्‍याउने कामलाई आफ्नो जीवनको उद्देश्य बनाए। उनले सन् १८६५ मा स्थापना गरेको मिसनरी संस्था पछि चाइना इनल्यान्ड मिसनका रूपमा विस्तार भयो। आज हामी यस संस्थालाई ओएमएफ इन्टरनेसनलका रूपमा चिन्छौँ र जसबाट हजरौ व्यक्तिहरू मिशनरीको रूपमा नेपाल लगाएत विश्वभरी नै सेवा गर्छन्। भाई बहिनीहरू, तिनी हडसनले यसो भन्छन- “यदि परमेश्वरको काम परमेश्वरको तरीकाले गर्यौ भने परमेश्वरको श्रोत कहिल्यै अन्त्य हुदैन।“ हडसन टेलरको जीवनले हामीलाई एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा सिकाउँछ। हाम्रो पहिचान हामी कहाँ जन्मियौँ वा हामीसँग के छ भन्ने कुराले मात्र निर्धारण गर्दैन। ख्रीष्टले हामीलाई दिनुभएको बोलावट र उद्देश्यले हाम्रो जीवनको दिशा निर्धारण गर्नुपर्छ।

त्यसैले आज यो युवा क्याम्पमा आएका हामी सबैले आफैँलाई एउटा प्रश्न सोध्नुपर्छ, “म वास्तवमा को हुँ?” म केवल विद्यार्थी हुँ? म राम्रो सरकारी जागिर गर्दैछु र कहिलेकाहीँ मण्डलीमा पनि सेवा गरिरहेको छु? कि म परमेश्वरले चुन्नुभएको, उहाँको आफ्नै प्रजा र उहाँको सेवा गर्न बोलाइएको व्यक्ति हुँ? पत्रुसको जवाफ स्पष्ट छ। तिमीहरू चुनिएका वंश हौ। राजकीय पूजाहारीगिरी हौ। पवित्र जाति हौ। परमेश्वरका निजी प्रजा हौ। अब प्रश्न हाम्रो पहिचानको मात्र होइन। यस्तो ख्रीष्टमा पहिचान पाएका हामीले भोलि के गर्नेछौँ?

२. उहाँका महान् कार्यहरूको घोषणा गर्ने (Responsibility)


उहाँका महान् कार्यहरूको घोषणा गर्नु भनेको के हो? परमेश्वरले हामीलाई ज्योतिमा किन ल्याउनुभयो? हामी ज्योतिमा आउनुको कारण नै उहाँका महान् कार्यहरूको घोषणा गर्न सकौँ भनेर हो भन्ने कुरा पद ९को दोस्रो भागमा उल्लेख गरिएको छ। यस प्रसङ्गले हाम्रो पहिचानलाई हाम्रो जिम्मेवारीसँग जोडेको छ।नेपाली मण्डलीमा एउटा ठूलो गलत बुझाइ छ। सेवा गर्ने भनेको मण्डलीका पाष्टर र अगुवाहरूले मात्र हो, अरूले होइन भन्ने सोच छ। यो परमेश्वरको सोचभन्दा पनि हाम्रो समाजको धार्मिक सोच हो जस्तो लाग्छ। हामी कुनै धार्मिक सोचले परिचालित होईन तर ख्रीष्टको राज्यको सोचले बोलाईएकाहरू हौं। परमेश्वरको राज्यमा तपाईं र हामी “सबै” राजकीय पूजाहारी हौँ।

सन् १९३६ मा लिली ओ’हेन्लेन र हिल्डा स्टील इङ्गल्यान्डबाट भारतको नौतन्वा आएर नेपालीहरूका बीचमा चिकित्सा सेवा गर्न थाले। उनीहरूले नेपालमा प्रवेश गर्न पाउने दिनको प्रतीक्षा गर्दै बोर्डरमा रहेका नेपालीहरूको सेवा गरे। सन् १९५२ मा नेपाल सुसमाचारको निम्ति खुला भएपछि उनीहरू नेपाली सहकर्मीहरूसहित पोखरा प्रवेश गरे र त्यहाँ सेवा सुरु गरे। यही सेवाकार्य पछि इन्टरनेसनल नेपाल फेलोशिप (INF) का रूपमा विस्तार भयो। उनीहरूलाई यस सेवाकार्यमा लाग्न के कुराले प्रेरित गर्‍यो? ख्रीष्टमा पाएको ज्योतिले नै उनीहरूलाई परमेश्वरका महान् कार्यहरूको घोषणा गर्न उत्साहित गरेको थियो।

सन् १७९३मा आजैकै दिनका दिन अर्थात नोभेम्बर ११ मा इङ्गल्यान्डबाट भारतको बंगालमा एकजना व्यक्ति आइपुगेका थिए। उनको नाम थियो, विलियम केरी। उनले भारतमा आएर त्यहाँका मानिसहरूका बीचमा परमेश्वरका महान् कार्यहरूको घोषणा गरे। साथै, भाषा, साहित्य, शिक्षा र सामाजिक सुधारका क्षेत्रमा पनि महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याए। आज हामी उनलाई आधुनिक मिसनका पिता भनेर चिन्छौँ।ख्रीष्टको ज्योतिले उनलाई चुप लागेर बस्न दिएन। उनले आफ्ना सहकर्मीहरूसँग मिलेर विभिन्न भाषामा बाइबल अनुवाद गर्ने काममा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याए। उनी र उनका सहकर्मीहरूले धेरै भाषामा बाइबल अनुवाद गरे। उनले सती प्रथाको विरोध गरे र यसको अन्त्यका लागि ब्रिटिश सरकारसमक्ष पहल गरे। नेपाली बाइबलको इतिहासमा पनि उनको महत्त्वपूर्ण योगदान छ। सेरामपुरका मिसनरीहरूले नेपाली नयाँ करारको अनुवाद सन् १८२१ मा प्रकाशित गरेका थिए। यस अनुवादको काममा विलियम केरीले नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। विलियम केरीले आफ्नो जीवनबाट परमेश्वरका महान् कार्यहरूको घोषणा गरे। उनको सेवाले भाषा, साहित्य, शिक्षा र समाजमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्‍यो।

 3.  कृपा बिना  vs कृपा सहित (Identity in Grace, not in Act)

 

भाइबहिनीहरू हो, अन्त्यमा परमेश्वरको वचनले हामीलाई हाम्रो इतिहासलाई वर्तमानको सन्दर्भमा बुझ्न सहायता गर्छ। परमेश्वरको वचन बुझ्नु र त्यसको अर्थलाई आजको जीवन तथा समाजमा लागू गर्नु आवश्यक छ। यदि हामीले वचन नै बुझेनौँ भने त्यसलाई आफ्नो जीवन र समाजमा कसरी लागू गर्न सक्छौँ? १० पदमा पत्रुसले उनीहरू ख्रीष्टमा कृपा पाएका मानिसहरू हुन् भनी बताउँछन्। यसको अर्थ उनीहरूको पहिचान यहूदी धर्म वा युनानी दर्शनका कारण बनेको होइन। बरु, परमेश्वरले ख्रीष्टद्वारा उनीहरूलाई देखाउनुभएको प्रेम र अनुग्रह नै उनीहरूको वास्तविक पहिचानको आधार हो। यसले हामीलाई के सन्देश दिन्छ? हाम्रो पहिचान परमेश्वरका लागि केही गरेर प्राप्त हुने कुरा होइन। बरु, परमेश्वरले मेरो निम्ति के गर्नुभयो भन्ने विश्वासमा हाम्रो पहिचान स्थापित हुन्छ। त्यसकारण पहिचान कमाइने कुरा होइन, यो परमेश्वरको अनुग्रह र कृपा हो।

कतिपटक हामी मंदिरबाट चर्च गएर वा पहिला वर्त बस्ने मानिस अब ख्रीष्टमा उपवास बसेर, पहिला दक्षिणा दिनेहरू अब ख्रीष्टमा भेटि वा दशांस दिएर हामीले परमेश्वरमा पहिचान खोज्दैछौ भने हामी धर्मशाष्त्रिय बूझाई गलत हुनसक्छ।कृपा वा अनुग्रह पाएकाहरू मण्डली जाने, भेटिमा सहभागि हुने, उपवास बस्नु असल हो तर यो गरेकाले हामी ख्रीष्ट्यन हुने कुरा भने हुदैन।यो कुराको वास्तविकता पत्रुसले त्यसवेलाको मण्डलीलाई भन्दै गर्दा आज हामीले पनि यसको वास्तविकता बुझ्नु उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।  

 परमेश्वरले तपाईंहरूलाई ख्रीष्टमा पाउनुभएको आफ्नो पहिचान बुझ्न र उहाँका महान् कार्यहरूको घोषणा गर्न सहायता गर्नुभएको होस्।

Friday, October 23, 2026

नेपाली मण्डलीमा विवाह, आर्थिकता र नेतृत्वको मौनता

 नेपालमा प्रोटेस्टेन्ट ख्रीष्टियन इतिहासले ७५ वर्ष पार गरिसकेको छ। यस अवधिमा देशका सबै जिल्लाहरूमा मण्डलीहरू स्थापना भईसकेको अवस्था छ। तर इतिहासको यो लामो यात्रामा मण्डलीको परिपक्कता, मण्डलीको सङ्ख्या र भवनहरूको वृद्धिले मात्र मूल्याङ्कन गर्न सकिँदैन। हाम्रो विश्वासले सामाजिक व्यवहार, आर्थिक निर्णय र जीवनशैलीमा कस्तो प्रभाव पारेको छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।

यसै प्रसङ्गमा नेपाली मण्डलीहरूमा हुने विवाहको अभ्यास र यसका तरिकाहरूलाई मुल्याङ्कन गर्ने बेला भईसकेको छ। विवाह वास्तवमा प्रेम,  करार र नयाँ पारिवारिक जीवनको सुरुवात हो। तर आज यसको बुझाई र अभ्यास अलि भिन्न भइसकेको छ।  विवाहमा गरिने खर्च, आधुनिकताको प्रभाव, आकर्षक सजावट, र सामाजिक प्रतिष्ठाको प्रतिस्पर्धाले विवाहको मर्म नै ओझेलमा परेको देखिन्छ। समस्या विवाहमा होइन तर समस्या विवाहलाई मण्डलीमा कसरी र कुन प्रकारले अभ्यास गरीरहेका छौं भन्ने सँग हो।यस बिषयको गहिराईलाई खोतल्दै जादाँ यसको शुरुवात “हामीसँग भएको श्रोतको मालिक वास्तवमा को हो” भनि बुझ्नु आवश्यक हुन्छ। कति पटक हामीले यसको गहिराईलाई नबुझि “मसँग छ” भने मैले विवाहमा खर्च गर्नुमा के आपत्ति छ भन्ने सोच हुनसक्छ। तर मण्डलीमा सहभागी भएका हामी सबैले यो पनि बुझ्नु पर्ने हुन्छ कि परमेश्वरले हामीलाई एक्लै ख्रीष्ट्यन जीवन जीउन बोलाउनु (Individual Christian) भएको होइन्। हामी सबै मण्डलीका ख्रीष्टयनहरू (church-christian) हौ। त्यसैले मैले गर्ने निर्णयले आउने पुस्तालाई कसरी असर गर्छ भनेर सायद मण्डलीमा सबैले ध्यान गर्नुपर्ने हुन्छ।त्यसैले विवाहमा कति पटक  आफ्नो आर्थिक क्षमता नहुदा पनि खर्च गर्ने मौन दबाबमा कति परिवारहरू हुनसक्छन्। अर्को तिर कति परिवारहरू श्रोत छ भने अरूलाई प्रभावित पार्न खोज्ने समाजिक सोचको कैदमा पनि हुनसक्छन्। तसर्थ यस विषयमा मण्डलीका अगुवाहरूले जिम्मवारी पुर्वक मण्डलीलाई सहायता गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

केही समयअघि मैले एउटा ख्रीष्टियन परिवारसँग भेटे, जसले आफ्नो विवाहको वास्तविकता मलाई सुनाईरहनु भएको थियो। समाजमा आफ्नो इज्जत जोगाउन र अरूले गरेको जस्तै विवाह गर्नुपर्ने “मौन” दबाबका कारण उक्त परिवारले आफ्नो आर्थिक क्षमताभन्दा धेरै खर्च गर्नुभयो। विवाहको दिन आफन्त र पाहुनासँग खुसी साटासाट भयो,  भोज-भतेर पनि भयो। तर विवाहको दिनको खुसी सकिए पछि परिवारको जीवनमा ऋणको बोझले सताउन सुरु गर्यो। त्यस परिवारले विवाहमा लिएको ऋणको सावाँ र ब्याज तिर्न मात्रै करीब ६ वर्ष बिताउनुपर्‍यो। विवाह आफैमा परमेश्वरको आशिष हो तर आर्थिक क्रृणका कारण परिवारले आशिषको अनुभव गर्न पाएन। यो एउटा परिवारको अनुभव मात्र होइन। यो त वर्तमान अवस्थामा नेपाली ख्रीष्ट्यन परीवारहरूका संघर्ष र चुनौतिहरू हुन् र जसको बारेमा नेपालको मण्डलीले स्पष्ट रणनिती तयार गर्न नसकेको अवस्था देखिएकोछ।

बाइबलले विवाहलाई परमेश्वरले दिनुभएको सुन्दर सम्बन्धका रूपमा प्रस्तुत गर्छ।(एफिसी ५) तर विवाहको नाममा परिवारलाई वर्षौंसम्म ऋणको बोझ बोकाउनु यसको उद्देश्य हुनै सक्दैन। विवाहको वास्तविक महत्त्व खर्चको आकारमा होइन, दुई व्यक्तिले परमेश्वर र एकअर्कासामु गरेको करारमा हुन्छ। महँगा विवाहले सबैभन्दा बढी असर आफ्नो आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारलाई पार्छ। सम्पन्न परिवारले लाखौँ रुपैयाँ खर्च गरेर विवाह आयोजना गर्न सक्छ। तर त्यही शैलीलाई समाज र मण्डलीले विवाहको सामान्य मापदण्ड बन्न थाल्यो भने मध्यमवर्गीय र न्यून आय भएका परिवार पनि त्यसैअनुसार चल्नुपर्ने मौन दबाबमा पर्ने संभवाना हुनसक्छ। उनीहरूको मनमा प्रश्न उठ्न थाल्छ,  “अरूले यति ठूलो विवाह गरे, हामीले साधारण रूपमा गर्दा मानिसहरूले के भन्लान्? छोरा-छोरीको विवाहमा खर्च गर्न नसक्दा हाम्रो इज्जत घट्छ कि? मण्डलीका अगुवा र आफन्तले हामीलाई कसरी हेर्लान्?” यही डरले मानिसलाई आफ्नो क्षमताभन्दा बढी खर्च गर्न मौन दवाव पर्नसक्छ। अझ दुःखको कुरा, विवाहमा कसले कति खर्च गर्‍यो, कस्तो भोजघरमा कार्यक्रम गर्‍यो र कति मानिसलाई भोज खुवायो भन्ने आधारमा सामाजिक प्रतिष्ठा मापन हुन थाल्छ। यी सबै हाम्रै समाजका रिती भित्रका कुराहरू हुन्। तसर्थ मण्डली अगुवापनले यो सोचलाई वचनको धरातलमा रहेर मण्डलीलाई होशियारी साथ चुनौती दिनुपर्ने हुन्छ। तर सम्पन्न परिवारको तडकभडकलाई खुलेर प्रशंसा गर्ने र सामान्य विवाह गर्ने परिवारको अवस्थाप्रति बेवास्ता गर्ने हो भने मण्डली आफैँले पनि यथास्थीतिवादलाई नै बढावा दिइरहेको हुन्छ।

 के विवाहको तडकभडक रोक्न सकिँदैन?

विवाह र अन्य सामाजिक संस्कारमा हुने अनावश्यक खर्च आजको मात्र समस्या होइन। विभिन्न समाजमा विवाह, भोज र अन्त्येष्टिजस्ता अवसरमा सामाजिक प्रतिष्ठा जोगाउन वा अरूको देखासिकी गर्न आफ्नो क्षमताभन्दा बढी खर्च गर्ने प्रवृत्ति देखिँदै आएको छ। यस्तो व्यवहारले विशेष गरी आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारलाई ऋणको बोझमा पार्न सक्छ।अर्थशास्त्री अभिजित बेनर्जी र एस्थर डफ्लोले आफ्नो चर्चित पुस्तक “गरिब अर्थशाष्त्र” मा सामाजिक संस्कार र आर्थिक व्यवहारबीचको सम्बन्धबारे चर्चा गरेका छन्। मानिसहरूलाई आर्थिक रूपमा कठिन अवस्थामा पुर्‍याउने सामाजिक रितीहरूलाई केवल व्यक्तिगत निर्णय भनि वेवस्ता गर्दा यसको प्रभाव समुदायमा नै पर्छ। विवाहमा अरूले गरेजस्तै खर्च गर्नुपर्ने सामाजिक दबाबले मानिसलाई आफ्नो वास्तविक आर्थिक अवस्थाभन्दा बाहिर गएर निर्णय गर्न उक्साउन सक्छ। यसैले विवाहको तडकभडक घटाउन परिवार र मण्डलीलाई उपदेश दिनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। सामाजिक संस्कारमा हुने खर्चलाई नियन्त्रण गर्न विभिन्न समाजमा कानुनी तथा सामुदायिक उपाय अपनाइएका ऐतिहासिक उदाहरणहरू पनि पाइन्छन्। उदाहरणका लागि, दक्षिण अफ्रिकाको मण्डली परिषद्ले अन्त्येष्टि कार्यमा अनावश्यक रूपमा धेरै खर्च नगर्न केही नियमहरू बनायो, ताकि मण्डलीका सबै परिवारले समान रूपमा उक्त कार्यमा सहभागी हुन सकून्। त्यसैले सामाजिक परिवेशको रूपान्तरण गर्न सामूहिक पहलको आवश्यक पर्छ। नेपालका मण्डलीहरूले पनि यस विषयमा आफ्नै अभ्यास र नीतिबारे छलफल गर्नुपर्ने हुन्छ। विवाहमा अनावश्यक खर्चलाई प्रतिष्ठाको मापदण्ड नबनाउने, ऋण लिएर तडकभडक गर्नुपर्ने दबाब हटाउने र आर्थिक अवस्थाअनुसार सरल विवाह गर्न सकिने वातावरण बनाउने दिशामा मण्डलीले नेतृत्व गर्न सक्छ।

ख्रीष्टियन विश्वासको केन्द्रमा क्रुस छ। क्रुसले हामीलाई प्रेम, त्याग, सेवा र अरूको भलाइ खोज्ने जीवनको बाटो देखाउँछ। तर हाम्रो विवाहमा कहिलेकाहीँ यी मूल्यभन्दा बाहिरी प्रदर्शन र सामाजिक प्रतिष्ठाले बढी महत्त्व पाउन थालेको छ।ख्रीष्टियन लेखक तथा धर्मशास्त्री जोन पाइपरले ख्रीष्टियन जीवनशैली, सुसमाचारको प्राथमिकता र सांसारिक सुख-सुविधा प्रतिको हाम्रो दृष्टिकोणबारे लेख्दै आएका छन्। उनको विचारसँग जोडेर हेर्दा, मण्डलीले आफूलाई समाजसामु प्रस्तुत गर्ने तरिका र आफ्नो स्रोत-साधन प्रयोग गर्ने प्राथमिकताबारे गम्भीर आत्मसमीक्षा गर्नुपर्छ। पुरानो करारको मन्दिर-केन्द्रित धार्मिक जीवन र नयाँ करारमा ख्रीष्टका चेलाहरूलाई दिइएको सुसमाचार सुनाउने जिम्मेवारी बीचको भिन्नताबारे पाइपरले प्रस्तुत गर्ने दृष्टिकोणले यहाँ महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाउँछ। के हाम्रो समय, पैसा र स्रोतसाधन बाहिरी प्रदर्शनमा बढी खर्च भइरहेको छ? वा यसले सुसमाचार सुनाउने, खाँचोमा परेकाहरूलाई सहयोग गर्ने र मानिसहरूलाई सेवा गर्ने कामले पर्याप्त प्राथमिकता पाएको छ? यस सन्दर्भमा “आऊ र हेर” भन्ने शैलीलाई बाहिरी वैभव र प्रदर्शनसँग जोडेर, “जाऊ र सुनाऊ” भन्ने शैलीलाई सुसमाचारको सेवासँग जोडेर बुझ्न सकिन्छ। यो भिन्नता विवाहको खर्चबारे मात्र होइन, मण्डलीले आफ्नो जीवन र स्रोत-साधनलाई कुन उद्देश्यका लागि प्रयोग गर्छ भन्ने विषयसँग पनि सम्बन्धित छ। यसको अर्थ ख्रीष्टियनहरूले विवाहमा खुसी मनाउनु हुँदैन वा राम्रो समारोह आयोजना गर्नु गलत हो भन्ने होइन। प्रश्न के हो भने, विवाहको बाहिरी तामझामले त्यसको वास्तविक अर्थलाई ओझेलमा पारेको छ कि छैन? महँगो भोजघर, सजावट र भोजमा खर्च गर्नुलाई प्रतिष्ठाको मापदण्ड बनाउँदा विवाहको मुख्य उद्देश्य “परमेश्वरसामु गरिएको करार,  दुई व्यक्तिको मिलन र जिम्मेवारीपूर्ण पारिवारिक जीवन” पछाडि पर्न सक्छ।

मण्डलीले सरल विवाहलाई प्रोत्साहन गर्नुको अर्थ विवाहमा रमाइलो गर्नु हुन्न भन्ने होइन। यसको अर्थ अनावश्यक प्रतिस्पर्धा हटाएर प्रेम, करार र जिम्मेवारीलाई केन्द्रमा राख्नु हो। एउटा परिवारले आफ्नो क्षमताभन्दा बढी रकम विवाहमा खर्च गर्दा त्यसको असर केवल ऋणमा मात्र देखिँदैन। त्यो रकमले परिवार र समुदायको जीवनमा अरू धेरै सकारात्मक काम गर्न सकिन्छ। त्यही रकम छोराछोरीको शिक्षामा लगानी गर्न, नयाँ दाम्पत्य जीवन सुरु गर्ने जोडीलाई सानो व्यवसाय स्थापना गर्न सहयोग गर्न, घरभाडा वा स्वास्थ्य उपचारका लागि बचत गर्न सकिन्छ। यसको अर्थ विवाहमा खर्च गर्नुको सट्टा सबै पैसा मण्डलीलाई दिनुपर्छ भन्ने होइन। न त हरेक परिवारले आफ्नो विवाहको खर्च घटाएर निश्चित रकम दान गर्नैपर्छ भन्ने हो। मुख्य कुरा भनेको परिवारले आफ्नो आर्थिक अवस्थालाई ध्यानमा राखेर विवेकपूर्ण निर्णय गर्न सक्नु हो। यदि मण्डलीले सरल विवाहलाई प्रोत्साहन गर्छ भने यसले नयाँ दाम्पत्य जीवन सुरु गर्ने जोडीलाई ऋणको बोझबाट जोगाउन मद्दत गर्न सक्छ।

मण्डलीको नेतृत्व किन मौन छ?

यस विषयमा सबैभन्दा गम्भीर प्रश्न मण्डलीको नेतृत्वतर्फ जान्छ। मण्डलीका पास्टर र अगुवाहरूले विवाहपूर्व परामर्श दिनुपर्ने हो। तर नेपाली मण्डलीमा यसको अभ्यास अहिलेसम्म न्युन छ।यसबारे नेपाली मण्डली संवेनशिल हुनु आवश्यक छ। वैवाहिक जीवनका जिम्मेवारी बारे सिकाउने र परमेश्वरको अगाडिको करार सिकाउदै गर्दा विवाहको तयारीकै क्रममा परिवार आर्थिक दबाबमा परेको छ कि छैन भन्ने प्रश्नलाई महत्त्व दिनु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। कुनै परिवारले ऋण लिएर भव्य विवाह आयोजना गर्न लागेको छ भने नेतृत्वले त्यसबारे संवेदनशीलताका साथ मण्डलीका परीवारहरूलाई शिक्षा दिनु आवश्यक हुन्छ। विवाहको भव्यताका आधारमा परिवारको प्रशंसा गर्ने र साधारण विवाह गर्ने परिवारलाई कम महत्त्व दिने व्यवहारले मण्डली भित्रै वर्गीय भेदभाव बढाउन सक्छ। यस विषयलाई आउने युवाहरूको दृष्टिकोणबाट पनि हेर्न आवश्यक छ। आजका युवाहरू विवाहलाई आफ्नो जीवनको महत्त्वपूर्ण निर्णयका रूपमा हेर्छन्। उनीहरू आफ्नो जीवनसाथी छनोट गर्न, भविष्यको योजना बनाउन र स्वतन्त्र रूपमा जीवन सुरु गर्न चाहन्छन्।तर विवाहको तयारी गर्दा अनावश्यक खर्च, सामाजिक प्रतिस्पर्धा र अरूका अपेक्षा पूरा गर्नुपर्ने मौन दबाब सामना गर्नु पर्‍यो भने उनीहरू निराश हुने संभावना हुनसक्छ। कतिपय युवाले मण्डलीको आर्थिक दबाबबाट बच्न कानुनी रूपमा विवाह गरेर पछि मण्डलीमा आशीर्वाद लिन आउने बाटो रोज्न सक्छन्। यो वास्तवमा उनीहरूको रहर भन्दा पनि वाध्यता बन्न सक्छ।यसको बारेमा कसले जिम्मेवारी लिने? त्यसैले विवाहको तयारीमा अनावश्यक खर्च र सामाजिक दबाब कम गर्न मण्डलीले सहयोग गर्नुपर्छ। युवाहरूलाई सरल विवाहको विकल्प दिनु, विवाहपूर्व परामर्शलाई व्यावहारिक बनाउनु र आर्थिक योजना बनाउन सिकाउनु आवश्यक छ।


Friday, October 9, 2026

बुद्धिको अनिकालको समय ( दुइ राजाको बुद्धि र अनि त्यसको प्रयोग) - हितोपदेश ३१

बाइबलमा बुद्धिको साहित्य भन्नाले अय्यूब, हितोपदेश र उपदेशकका पुस्तकहरूलाई बुझिन्छ।बाइबललाई साहित्यको रूपमा यसैकारण लिईएको हो किनकी यो फरक-फरक समयमा विभिन्न व्यक्तिहरूले लक्षित समुहलाई बिशेष संदेश दिनका निम्ती आ-आफ्नै शैलिमा लेखिएको हो। बाइबललाई साहित्य वा लेख भन्दैगर्दा हरेक लेखकले परमेश्वरको प्रेरणा पाएर लेखेका हुन (२ तिमिथी ३;१६) । बुद्धिका पुस्तकहरूमा जीवनको लामो अनुभवबाट पाएको ज्ञानलाई छोटो, सरल र दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न सकिने भाषामा प्रस्तुत गरिएको छ। विशेषगरी पूर्वीय समाजमा शिक्षा र ज्ञानलाई मौखिक वार्तालाप, कथा, र अनुभवद्धारा हस्तान्तरण गरिन्छ भने पश्चिमी समाजमा शिक्षा र ज्ञानलाई सिद्धान्त, तर्क वा प्रमाणबाट सिकाइन्छ। हाम्रो नेपाली समाज पनि मौखिक परम्परा, उखान–टुक्का द्धारा सदियौं देखि ज्ञानको संचार गरीरहेको छ। हिब्रू समाज पनि यस्तै प्रकारको शैलिमा हर्किदै आएकोले बुद्धिका साहित्यहरू नेपाली समाजले छिटै र सहजै बुझ्न सक्छन भन्दा फरक नपर्ला। बुद्धिका साहित्यका यी तीन मुख्य पुस्तकमा अय्यूबले सङ्कट र सङ्घर्षको सामना कसरी गर्ने भनि सिकाउछ भने हितोपदेशले दैनिक जीवनमा कसरी बुद्धिमानीपूर्वक जिउने भन्ने मार्गदर्शन दिन्छ, साथै उपदेशकले जीवनको अर्थ, उद्देश्य र अस्तित्वका गहिरा प्रश्नहरूमाथि चिन्तन गर्छ। यस अर्थमा यी तीन पुस्तकहरूले मिलेर मानव जीवनको ठूलो क्षेत्रलाई समेट्छन्। आज हामी हितोपदेश ३१ लाई बृहत हितोपदेशको सन्दर्भमा हेर्ने प्रायस गर्नेछौं।

१. परमेश्वरको बुद्धिको प्रभाव सबैका लागि (इस्राएली र गैर इस्राएली)

इस्राएलका राजा सोलोमन परमेश्वरबाट असाधारण बुद्धि पाएका व्यक्ति थिए जसको चर्चा हामी हितोपदेश १-२९ सम्म हेर्छौं। (तिन हजार हितोपदेश, एक हचार पाँच गीतहरू- १ राजाहरू ४:३२) तर जीवनको अर्को पक्ष पनि हामीले बिर्सनु हुँदैन। बुद्धि पाउनु एउटा कुरा हो, तर त्यो बुद्धिअनुसार जीवन जिउनु अर्को पक्ष हो। हितोपदेश ३१ मा भने हामी अर्को राजाको कथा भेट्छौँ -राजा लमुएल। उनी इस्राएली राजा थिएनन्। तर उनले आफ्नी आमाबाट परमेश्वरको भय र बुद्धिसँग सम्बन्धित शिक्षा पाए। यहाँ एउटा गहिरो कुरा देखिन्छ। सोलोमनले परमेश्वरबाट बुद्धि पाए तर त्यसलाई प्रयोग गर्न चुके; लमुएलले परिवारबाट बुद्धि सिके, तर उनले त्यसलाई जीवनमा प्रयोग गरे। लमुएलकी आमाले आफ्ना छोरालाई कस्तो राजा बन्ने, कसरी जीवन जिउने, कसरी मानिसलाई हेर्ने र कसरी आफ्नो घर चलाउने भन्ने कुरा सिकाइन्। त्यसैले आज हामी आफैँलाई एउटा प्रश्न सोध्न सक्छौँ! हाम्रो घरमा कस्तो बुद्धिको चर्चा भइरहेको छ? हाम्रा छोराछोरीले हामीबाट के सिकिरहेका छन्? उनीहरूले हामीबाट केवल पढाइ,  पैसा,  सम्पत्ति र सफलता सिकिरहेका छन् कि परमेश्वरको भय, सत्य, न्याय, प्रेम, जिम्मेवारी र सही जीवन जिउने बुद्धि पनि सिकिरहेका छन्?

२. परिवारबाट आउने बुद्धिको प्रभाव

हामी यस्तो समाजमा बाँचिरहेका छौँ जहाँ शिक्षा, परिवार, नैतिक मूल्य-मान्यता र सामाजिक जिम्मेवारीका क्षेत्रमा चुनौतिहरू बढीरहेका छन्। भ्रष्टाचार, भौतिक प्रतिस्पर्धा, पारिवारिक बिछोड र प्रविधिको बढ्दो प्रभावले हाम्रो समाजलाई छताछुल्ल पारिरहेकोछ। यसका प्रभावहरू मण्डलीमा परेको छैन भन्न सकिने अवस्था छैन। यस्तो अवस्थामा एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ कि हाम्रा घरहरूले हाम्रा सन्तानलाई कस्तो बुद्धि दिइरहेका छन्? बालबालिकाहरूको शुरुवाती वर्षहरूमा (जन्म-१२ वर्ष) आफ्नै घर र अभिभावकको प्रभावमा हुर्किरहेका हुन्छन्। त्यसपछि विद्यालय, साथीहरूको प्रभावहरू (१३-१८ वर्ष) , समाज, संस्कृति (१९-२५वर्ष) देखिन थाल्छन्। यसकारण सन्तानको जीवनमा घर नै पहिलो पाठशाला हो भने अभिभावकहरू उनीहरूका पहिला शिक्षक हुन्। हाम्रा छोराछोरीले विद्यालय वा मण्डलीबाट मात्र सिकिरहेका छैनन्। उनीहरूले  सामाजिक सञ्जाल, एआई र विभिन्न डिजिटल माध्यमबाट हरेक दिन असंख्य कुरा सिकिरहेका छन्। यसले एउटा नयाँ प्रश्न जन्माएको छ कि यदि अभिभावकहरूले आफ्ना सन्तानलाई बुद्धि दिन छाडे भने उनीहरूलाई बुद्धि कसले दिनेछ? कतिपटक अभिभावक घरमै भए पनि उनीहरू आफ्नै घरमा नभएको अवस्था हुन्छ। शरीर घरमा हुन्छ, तर समय मोबाइलमा हुन्छ; ध्यान काममा हुन्छ; मन सामाजिक सञ्जालमा हुन्छ। यस्तो अवस्थामा हाम्रा सन्तानले आफ्नो जीवनका महत्वपूर्ण प्रश्नहरूको उत्तर कहाँबाट खोजिरहेका छन्? यही सन्दर्भमा हितोपदेश ३१ मा लमुएल र उनकी आमाको सम्बन्ध अत्यन्त महत्वपूर्ण देखिन्छ। राजा लमुएलले आफ्नी आमाबाट पाएको शिक्षा उनको जीवन र नेतृत्वमा प्रभाव पार्ने बुद्धिको स्रोत बनेको देखिन्छ। यसैले प्रश्न केवल यो होइन कि हामी आफ्ना छोराछोरीलाई के दिएर जाँदैछौँ? प्रश्न यो पनि हो कि हामी आफ्ना छोराछोरीको मनमा कस्तो बुद्धि छोडेर जाँदैछौँ?

3.लमुएलको शिक्षामा देखिने बुद्धिमानी स्त्री

हितोपदेश संकलन गर्नेले किन हितोपदेशको अन्त्य बुद्धिमान स्त्रीको चित्रणका साथ गरेका होलान्? राजा सलोमनको अन्तिम समयमा उनको जीवनमा स्त्रीहरूको प्रभावका साथै हितोपदेश ३१ ले अगुवापनलाई दिएको चुनौतिलाई विचार गर्नु आवश्यक छ। परमेश्वरको राज्यको बृहत तस्विरलाई कसरी हितोपदेश ३१ ले परीवारमा ल्याएर जोडिरहेको छ? राजा लमुएलकी आमाले आफ्ना छोरालाई असल पत्नी, असल परिवार र असल जीवनको अर्थ बुझाउँदै गर्दा केवल बाहिरी सौन्दर्यको कुरा गर्दिनन्। हितोपदेश ३१:१०-१२ मा उनी मूल्यको कुरा गर्छिन्। त्यहाँ असल स्त्रीलाई बहुमूल्य रत्नभन्दा पनि मूल्यवान् भनेर चित्रण गरिएको छ। उनका पतिले उनीमाथि भरोसा गर्छन्,

र उनले आफ्नो जीवनसाथीलाई हानि होइन, भलाइ गर्छिन्।त्यसपछि उनको परिश्रम र सीपको चर्चा आउँछ। उनी आफ्ना हातले उत्साहपूर्वक काम गर्छिन्। उनी केवल घरभित्र बसेर अरूको भरमा रहने व्यक्ति होइनन्; उनी आफ्नो क्षमता प्रयोग गर्छिन्। त्यसपछि उनको दूरदृष्टि र व्यवस्थापन क्षमता देखिन्छ। उनी सोचविचार गर्छिन्, खेत किन्छिन्, त्यसमा लगानी गर्छिन् र आफ्नो परिश्रमबाट आम्दानी गर्छिन्। अर्थात् उनी केवल वर्तमानमा बाँच्ने होइन, भविष्यको बारेमा पनि सोच्ने स्त्री हुन्। त्यसपछि उनको उदारता देखिन्छ। उनी आफ्नो घर र परिवारमा मात्र सीमित हुँदिनन्। गरिब र आवश्यकतामा परेकाहरूलाई पनि आफ्नो हात फैलाउँछिन्। त्यसपछि उनको प्रतिष्ठा र प्रभावको कुरा आउँछ। उनको जीवनका कारण उनका पति पनि सम्मानित हुन्छन्। उनको चरित्रले उनको परिवारलाई पनि प्रभाव पार्छ। तर अन्तमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा के हो? उनको मुखबाट निस्कने वचन। उनको बुद्धि उनको व्यवहारमा देखिन्छ, उनको परिवारमा देखिन्छ, उनको परिश्रममा देखिन्छ, गरिबप्रतिको व्यवहारमा देखिन्छ र अन्ततः उनको बुद्धि उनको बोलीमा सुनिन्छ। किनकि यदि घरमा बुद्धिको चर्चा हुँदैन भने मण्डलीले मात्र बुद्धिमानी पुस्ता निर्माण गर्न सक्दैन। मण्डलीले शनिबार केही घण्टा शिक्षा दिन सक्छ, तर घरले हरेक दिन शिक्षा दिन्छ। मण्डलीले वचन सुनाउन सक्छ, तर घरले त्यो
वचन जीवनमा कसरी बाँच्ने भनेर देखाउनुपर्छ। मण्डलीले परमेश्वरबारे सिकाउन सक्छ
, तर अभिभावकको जीवनले सन्तानलाई परमेश्वरसँग कसरी जिउने भनेर देखाउनुपर्छ।

त्यसैले हितोपदेश ३१ को सन्देश आज केवल महिलाहरूका लागि होइन। यो आमाबाबुका लागि हो, परिवारका लागि हो, नेतृत्वका लागि हो, र सम्पूर्ण मण्डलीका लागि हो। अन्ततः परमेश्वरको बुद्धि पुस्तकमा मात्र रहनु हुँदैन। बुद्धि घरमा बोलिनुपर्छ, व्यवहारमा देखिनुपर्छ, सन्तानमा सर्नुपर्छ र मण्डलीको जीवनमा अभ्यास हुनुपर्छ।

परमेश्वरको वचनले हामी सबै मण्डलीलाई उहाँको राज्यको चरित्रमा जीउन अनुग्रह गर्नुभको होस्।